Ҳаёти Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари
Дар ин видеои мо дар бораи ҳаёти Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари (Қуддиса сирруҳ) дар бораи худи Эфенди Ҳазратлари (Маҳмуд Устоусмоноғлу) маълумоти кӯтоҳ оварда мешавад. Ин видеои нӯҳу ним дақиқагӣ, гарчанде тавсифи Шайх Маҳмуд ал-Уфӣ Эфенди Ҳазратларо аз уҳда набарояд ҳам, барои касоне, ки ӯро ҳаргиз нашинохтаанд, василаи шинос шудан бо Эфенди Ҳазратлари хоҳад буд.
Маҳмуд Устоусмоноғлу кист?
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари соли 1927 дар деҳаи Мишо (ҳоло бо номи Тавшонли)-и ноҳияи Офи вилояти Трабзон ба дунё омадааст. Падараш Алӣ Эфенди писари Мустафо ва модараш Фотима Ханумэфенди духтари Туфон буд. Падар ва модари Эфенди Ҳазратлари шахсони муҳтарам ва бо парҳезгорӣ ва тақво машҳур буданд.
Видеое, ки ҳаёти кӯтоҳи раҳнамо ва устоди моро, Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари (Қуддиса сирруҳ)-ро нақл мекунад:
Ҷамъи илм ва тариқати Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари мисли шайхашон Алӣ Ҳайдар Эфенди Ҳазратлари зоти соҳиби ду ҷаноҳ буд, ки илм ва тасаввуфро ҷамъ карда буд.
Маҳмуд Эфенди дар баробари он ки ба тариқат бо ҷиддият таваҷҷуҳ мекард, ба ҳеҷ ваҷҳ ба қадри зарра ҳам аз шариати шариф гузашт карданро иҷозат намедод. Ӯ ҳамеша мегуфт, ки ба хобҳо, зуҳурот, кашфҳо, каромотҳо ва дигар ҳолатҳои хориқулода набояд эътибори зиёд дод ва мақсади аслӣ истиқомат бар роҳи шариат аст.
Суханоне, ки дар зер зикр мекунем, нишон медиҳанд, ки дар ин масъала то чӣ андоза ҳассос буд:
«Агар дар шахсе, ки мурид маъруф аст, татбиқи шариат бошад, дар он шахс тариқат ҳам ҳаст. Агар шариат набошад, тариқат ҳам нест ва он шахс мурид шуда наметавонад.»
«Шумо метавонед худро дар хоб ё зуҳурот дар ҳолатҳои хеле зебо бинед. Агар ҳолу рафтори хилофи шариат дошта бошед ва боз ҳам чунин хобҳо бинед, бидонед, ки ин хобҳо барои шумо истидроҷ аст.Истидроҷ яъне Аллоҳи Таъоло бандаеро ногаҳон дараҷа ба дараҷа ба ҳалокат кашонад. Ин ҳама кӯшишҳои мо барои чист? Барои он ки шариатро хуб ба ҷо оварем. Гирдогирд ҳама шариат аст.»
«Имоми Раббонӣ (Қуддиса сирруҳ) Ҳазратлари дар мактуби 50-уми ҷилди 2 чунин фармудаанд: ‹Барои расидан ба ҳақиқати шариат риоя кардани сурати шариат шарт аст. Зеро тамоми камолоти валоят ва нубувват бар сурати шариат бунёд ёфтаанд.›»
Аҳамияте, ки Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари ба зикр медод
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари шариати шарифро як бутуни ягона медид, бинобар ин ҳаргиз намепазируфт, ки танҳо ба илм машғул шуда, дар ибодат, дар вазифаҳои тариқат, ки мисли мадрасаи зикрулло ҳастанд, дар расонидани дин ва дар амри маъруф ва наҳйи мункар сустӣ карда шавад.
Овардани суханони зерини ӯ дар ин мавзӯъ барои то андозае фаҳмидани роҳи ӯ ёрирасон хоҳад буд.
«Пеш аз хоб каме ба дарс (вирди тариқат) машғул шавем. Баъд аз намози таҳаҷҷуд идома диҳем. Дар вақти ишроқ ба анҷом расонем. Тамоми вақтҳои баъдии худро ба илм сарф мекунем.»
«Зикрулло бузургтарин пайравӣ ба Эфендимиз (Саллаллоҳу алайҳи ва саллам) аст. Расулуллоҳ (Саллаллоҳу алайҳи ва саллам) бе зикр намемонд. ‹Расулуллоҳ (Саллаллоҳу алайҳи ва саллам) ба ман зикрро фармуд, ман ҳам зикр мекунам› гуфта, субҳу бегоҳ бе қатъ Аллоҳи Таъолоро зикр кардан лозим аст.»
Ҳангоми баён кардани он ки амри маъруф ва наҳйи мункар (ба некӣ фармудан, аз бадӣ боздоштан) бояд ба ҷо оварда шавад, чунин мегуфт:
«Агар ҳамаи хонаҳои Истанбул мадраса бошанд, вале амри маъруф ва наҳйи мункар набошад, арзише надорад.»
«Ба хотири Аллоҳ ба ин мардум раҳм кунед. Мисли селоб ба сӯи дӯзах равона шудаанд.»
Аз устоди худ Алӣ Ҳайдар Эфенди ин суханро зиёд нақл мекард:
«Идома ва бақои Дини Мубини Ислом ба идома ва бақои амри маъруф ва наҳйи мункар вобаста аст, ва инкироз (вайроншавӣ)-и Дини Мубини Ислом ба тарки амри маъруф ва наҳйи мункар вобаста аст.»
Аллоҳи Таъоло ба ҳамаи мо ҳиммати ин Ғавси бузургворро дар дунё ва шафоаташро дар охират насиб гардонад. Омин!
Пайравии Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари аз шариат ва суннат
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари мардумро на танҳо бо суханаш, балки бо ҳоли худ низ ба илм ва ибодат ташвиқ мекард, ҳеҷ ибодатеро, ки оғоз карда буд, тарк накард ва бо истиқомати худ касонеро, ки медиданд, ба ҷидду ҷаҳд меовард.
Ба ғайр аз суннатҳои пеш ва баъди намозҳои фарз, нофилаҳое чун таҳаҷҷуд, ишроқ, чошт, аввобин, таҳиятулмасҷид ва намози шукри вузуро ҳаргиз тарк накардааст, ҳатто як бор: «Ба ҷои тарк кардани намози чошт, Маҳмуд беҳтар аст бимирад» гуфтааст.
Дида нашудааст, ки рӯзаи душанбе-панҷшанбе ва эътикофи даҳ рӯзи охири Рамазонро тарк карда бошад. Ба ибодатҳое чун намози нафл, рӯза ва зикр, ки дар ҳадисҳои шариф зикр шудаанд, идома дод ва мусалмононро низ ташвиқ кард.
Зинда кардани суннатҳои фаромӯшшудаи Устод Ҳазратлари ва ҳатто ба одобҳое, ки аз суннат маъхузанд, мисли фарз риоя кардани ӯ василаи дӯст доштан ва қадр кардани ӯ аз ҷониби мусалмонон шуд. Дар Туркия ном бурда шудани ӯ аввалин касе, ки ҳангоми гуфтани «Тақво» ва «Пайравӣ ба суннати сания» ба ёд меояд, натиҷаи ин диққати ӯст.
Вақте ки шунид, ки ҷамоаташро дар як вақт «Маҳмудчиён» ном мебаранд, хеле ғамгин шуд ва дар хутбаи ҷумъа инро гуфт: «Мегӯянд Маҳмудчиён. Ба хотири Аллоҳ! Оё ман динеро нав ихтироъ кардам?!» Расулуллоҳ (Саллаллоҳу алайҳи ва саллам) чор ҳазор суннати хурде дорад, ки дар зиндагии ҳаррӯза татбиқ мешавад, ҳар кас, ки дидааст чаҳор тоашро тарк кардам, пушти сари ман намоз нахонад.»
Эҳтироми Маҳмуд Устоусмоноғлу Ҳазратлари ба уламо
Ба уламо ва толибилмон хеле эҳтиром мекард, аз аҳволи онҳо ғамхорӣ мекард ва шахсан бо мушкилоти онҳо машғул мешуд. Ба олимони боилме, ки амал намекарданд ва ба ҳофизони содда низ ниҳоят таъзим мекард, вақте ки ба ҳузураш медаромаданд, бармехост, ҳангоми рафтан то дар ҳамроҳӣ мекард ва ҳатто дар мошин ҳофизе, ки дар курсии пеш менишаст, пояшро ба сӯи ӯ дароз намекард ва ҷамъу ҷур менишаст.
Ба хонандагон ва ба таълимдиҳандагон дар кумаки моддӣ ва маънавӣ ҳар имконоте, ки аз дасташ меомад, истифода мебурд.
Яке аз толибони қонявии ӯ, ки соли 1962 ба ҳалқаи дарс пайваст, чунин нақл мекунад:
«Ман дар Фотеҳ муаззин будам. Баъд аз намози субҳ ба Исмоилоғо мерафтам ва то пешин аз Ҳоҷа Эфенди дарс мехондам. Баъд аз пешин бо музокира ва мутолиа машғул мешудам. Панҷ фарзанд доштам. Пардохти иҷораи хона низ барои ман душвор буд. Қарор додам, ки ба кори иловагӣ машғул шавам. Барои ин бояд хондани дарсро мемонд. Як рӯз баъд аз дарс ҳолро ба Ҳоҷа Эфенди арз кардам. Хеле таассуф хӯрд. Ба ман гуфт, ки интизор шавам, худаш бархоста ба хона рафт ва се дона аз дастпонаҳои занаш гирифта омад. ‹Бигир, инҳо туҳфаи мо барои туст. Онҳоро фурӯш, иҷораатро пардоз, лекин аз дарс қафо намон› гуфт.»
Аҳамияте, ки Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари ба илм медод
Бо вафоти шайхашон Алӣ Ҳайдар Эфенди дар ҳаёти Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари марҳилаи нав оғоз ёфт. Аз як тараф бо имомат кардан ба ҷамоат, аз тарафи дигар бо таълим додани толибон ва аз тарафи дигар бо ирши ихвони аҳли тариқат мувофиқи васияти Алӣ Ҳайдар Эфенди Ҳазратлари машғул буд.
Масҷиди Исмоилоғоро, ки дар он имомат мекард, ҳам ҳамчун хонақоҳ, ҳам ҳамчун мадраса ва ҳам ҳамчун маркази амри маъруф ва наҳйи мункар истифода мебурд. Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари, ки ҳанӯз пеш аз рафтан ба хизмати ҳарбӣ дар зодгоҳаш мутобиқи усули мадрасаҳои усмонӣ бисёр толибонро таълим дода ва ба бисёриҳо иҷоза дода буд, дар Истанбул низ аз ӯ бисёр имом, воиз ва муфтӣ дарс гирифтанд.
Ӯ ҳамеша мардумро ба илм, амал ва ихлос ташвиқ мекард. Дар он замонҳо хондан ва таълим додани илм, хусусан бидуни гузашт аз суннати сания ин корро кардан аслан осон набуд.
Ҳатто ёфтани касоне, ки дар деҳот ҷанозаҳоро бардоранд, дар Рамазон тарвеҳ хонанд ва муқобала хонанд, душвор шуда буд. Мардуми оддӣ наметавонист Қуръони Каримро бихонад, намоз хондани худро намедонист, аз вочиботи динӣ бехабар буд ва ҳатто шартҳои имонро шумурда наметавонист ва калимаи шаҳодатро ҳам талаффуз карда наметавонист.
Ҳаждаҳ сол азони Муҳаммадӣ ба туркӣ хонда шуд, касоне, ки ба арабӣ мехонданд, таъқиб ва ҷазо дода шуданд. Динмардон ва мардуми диндор бо истифода аз матбуот ва воситаҳои ахбор лату кӯб ва тӯҳмат карда шуда, кӯшиш мекарданд аз назари мардум биафтанд ва дар ин кор то андозае пеш рафта буданд.
Соқолдорон ва саллапӯшон «поп» номгузорӣ шуданд, чодорпӯшон ба ангушт нишон дода шуданд ва ҳатто ба онҳо тӯҳмати фоҳишагӣ бастанд. Бо ин мақсад бисёр филмҳо, театрҳо ва намоишномаҳо ташкил карда шуданд. Ин кор то ба иҷрои маросимҳои чодор кашидан дар майдонҳо расид. Кӯдакон аз синфи ибтидоӣ бо ин талқинҳо тарбия карда шуданд. Мардум ба тақлиди кӯркӯронаи Аврупо ташвиқ шуданд ва дар ин замина ҳамаи меъёрҳо поймол гашта, ҳар гуна расвоӣ ошкоро ба амал меомад.
Ба ғайр аз китобҳои дорои илмҳои динӣ, ҳатто хондани Қуръони Карим манъ карда шуда буд. Дар чунин шароит касоне, ки мехостанд динашонро биомӯзанд, дар кӯҳҳо, ғорҳо, оғилҳо ва қабристонҳо аз кунҷу канор гурехта, дар берун посбон гузошта, кӯшиш мекарданд дарс хонанд.
Дар ин шароити вазнин, ки ҳатто тавонистани хондани Қуръони Карим бо забони арабӣ хеле душвор буд, дар муддати кӯтоҳи чил-панҷоҳ сол Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари ҳазорон ҳоҷа, даҳҳо ҳазор толиб аз мардону занон тарбия кард ва сабаби ба камол расидани миллионҳо мардони соқолдор ва занони чодорпӯш шуд ва ин хидмат аз ҳар гуна таҳсин болотар аст.
Ҷавононе, ки понздаҳ-шонздаҳсола буда, соқоли худро тиға намезаданд, саллаю шалвору ҷубба мепӯшиданд, ҳифз мекарданд ва илмҳои Қуръонро меомӯхтанд, духтарони ҷавон чодор мепӯшиданд ва дар синни хурд ба сатҳи фаҳмидани маънии Қуръон мерасиданд — бешубҳа, ҳосили ҷидду ҷаҳди бузург ва тасарруфи маънавии олӣ аст.
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари қариб тамоми вилоятҳо, шаҳракҳо ва ҳазорон деҳаро гашта, амри маъруф ва наҳйи мункар мекард ва ҳамеша мардумро ба омӯхтани илм даъват мекард. Ба касоне, ки аз ӯ «Фармоише, хоҳише доред?» мепурсиданд, «Дар ҳар маҳалла як мадрасаи духтарон ва як мадрасаи писарон бисозед» ҷавоб медод.
Баъзе суханони ӯ дар бобати ташвиқ ба илм чунинанд:
«Эй толибон! Шумо абрҳои пурборони заминҳои хушкидаед, шумо сутунҳои гунбази бесутунед.»
«Агар аз умрам се нафас монда бошад, ба шумо мегӯям: бихонед, бихонед, бихонед.»
«Агар ба ҷои шумо мебудам, ҳамин субҳ нонушта накарда ба илм оғоз мекардам.»
Усули пайравиаш дар паҳн кардани илм
Усули тадриҷие, ки Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари мутобиқи замони зиндагӣ ва аҳволи мардум дар шароити Туркия барои афзоиши илм истифода мебурд, ҳайратовар аст.
Ҳатто баъзе аҳли илм аз нозукии ин масъала хабар надошта, ӯро интиқод ҳам карданд. Зеро ба мардум «Емсила, Бино, Авомил хонед, кифоя аст» гуфта, ба илм ташвиқ мекард.
Агар ба миллате, ки Қуръони Каримро ҳам хонда наметавонист ва ба ғами рӯзгузаронӣ афтода буд, «Понздаҳ-бист сол илм хонед» мегуфт, оё касе ин илмро қабул мекард?
Баъди чанде сатҳи илмиро баланд бардошта, ба китобҳои зикршуда китобҳои дигар, чун Изҳор ва Иззӣ-ро илова кард ва «Касе Изҳорро хонад, ҳоҷа аст» гуфта, мардумро шавқманд кард.
Баъдтар ба ин китобҳо китобҳои баландтар, чун Кофия, Мулло Ҷомӣ, Нурулизоҳ, Мултақо, Талхис, Шарҳулъамолӣ, Шарҳулъақоидро илова кард.
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари, ки бо ин тариқа асоси илмро гузошта, бисёр толибонро тарбия кард, ба ин қаноат накарда, бо суханоне чун «Мултақо бояд аз ёд карда шавад», «Ҳидоя бояд хонда шавад», «Касеро, ки шарҳи Мултақо — Маҷмаъулонҳурро бо фаҳм нахонда ба анҷом нарасонидааст, ҳоҷа намегӯям» сатҳи илмиро боз ҳам баланд бардошт.
Акнун «Тафсирҳои дароз-дароз, ҳадисҳои дароз-дароз, фиқҳҳо бихонед» мегуфт ва мегуфт, ки баъди ҳоҷа шудан бояд ҳафт сол тахассуси фиқҳ карда шавад ва ба ин васила нияти дарунии худро баён мекард.
Дар ин миён, чун ба ҷоҳил мондани занон дилаш розӣ намешуд, дар ин бора низ кори тозае оғоз кард. Азбаски Исломро ба занон осонтар аз ҳама занон фаҳмонда метавонанд, бояд аз онҳо низ ҳоҷаҳо тарбия карда мешуд. Чун ба хондани занони номаҳрам аз ҷониби мардон, хусусан дар чунин замони харобшуда, бисёр мушкилот ба бор меовард, барои ин кор чунин чора ёфт: худаш аввал мардонро таълим дод, баъд ба ҳоҷаҳои мард фармуд, ки занон ва духтарони худро таълим диҳанд. Занҳое, ки аз шавҳарон ё падарони худ хонданд, занони дигарро низ таълим доданд.
Чун унсурҳое, ки нури занонро хомӯш мекунанд, аз унсурҳои мардон камтар буданд, дар муддати кӯтоҳ мадрасаҳои занона афзуда паҳн шуданд.
Ба ҳадде ки шумораи занони хонанда аз мардон гузашт. Бисёр духтарон ҳофиз шуданд ва бисёриҳо ҳоҷа шуда, василаи ҳидояти занони дигар гаштанд.
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари дар бобати ташвиқ ба илм дар ваъзҳояш борҳо ин суханонро такрор кардааст: «Оё пули Босфорро дуредгарҳо ва оҳангарони оддӣ сохта метавонанд? Муҳандисони бузург, меъморони бузург лозиманд. Ин пули динро низ ҳоҷаҳои хурд сохта наметавонанд, олимони бузург лозиманд.»
Шинос шудани Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари бо шайхаш
Маҳмуд Устоусмоноғлу Ҳазратлари дар замони хизмати ҳарбӣ бо бузургтарин устод ва шайхи худ Алӣ Ҳайдар Эфенди, ки ҷараёни ҳаёташро иваз кард, шинос шуд. Эфенди Бобо Алӣ Ҳайдар Эфенди Ҳазратлари аз ҳоҷаҳои ҳузури чаҳор подшоҳи охирини султонҳои усмонӣ буда, дар Машихати Исломия раиси Ҳайъати Таълифия буд.
Алӣ Ҳайдар Эфенди ҳанафии мутаассиб буд ва ба фиқҳи ҳар чор мазҳаб низ то ба андозае воқиф буд, ки мегуфт: «Агар китобҳои фиқҳи мазоҳиби арбаа гум шаванд, ҳамаро аз ёд навишта дода метавонам», ва ҳамзамон муфтии чор мазҳаб буд. Омода кардани боби «Буюъ ва иҷора»-и Маҷалларо ба ӯ супориданд ва бо ҳайъати илмии ҳаштнафараи интихобкардаи худ ин қисматро ба анҷом расонд. Дар ин ҳайъат фақеҳи тавоное чун Умар Носиҳӣ Билмен, ки баъдтар муфтии Истанбул ва раиси Идораи умури диёнат шуд, котиби чоруми ӯ буд.
Вақте ки Алӣ Ҳайдар Эфенди ба хотири фатвое ба Зоҳидулкавсарӣ, ки яке аз бузургтарини уламои давраи охири Усмонӣ ба ҳисоб меравад, дар Машихат эътироз карда буд, ва баъдтар ба воситаи толибаш Амин Сароч Ҳоҷа Эфенди, ки ба Қоҳира мерафт, хабар фиристод: «Ӯ ҳоло муҳоҷир шуд, ман як бор ба ӯ эътироз карда будам, ҳаққашро бар ман ҳалол кунад», Зоҳидулкавсарӣ дар ҳаққи ӯ бо ситоиш гуфт: «Ӯ устоди мост, ҳамеша ҳаққи эътироз ба мо дорад.»
Аз он ки Маҳмуд Эфенди аз мурод (аз ҷониби Аллоҳи Таъоло интихобшуда) бандагон буд, чунин олим ва шайхи бузург Алӣ Ҳайдар Эфенди ба сӯи ӯ фиристода шуд, ба ин тариқ: Шайхи Алӣ Ҳайдар Эфенди, Алӣ Ризо Баззоз Ҳазратлари, ки чил сол пештар вафот карда, дар Бандирма дафн шуда буд, шабе ба тариқи маънавӣ дар хонақоҳи Истанбул ба Алӣ Ҳайдар Эфенди Ҳазратлари зоҳир шуда, Маҳмуд Эфендиро, ки он рӯзҳо дар он ҷо ҳарбӣ буд, муаррифӣ карда фармудааст: «Фавран ба Бандирма биё ва омонатро аз ин ҷо бигир.»
Бар ин асос Алӣ Ҳайдар Эфенди фавран ба Бандирма рафта, ба Масҷиди Хонақоҳ расид ва ба муридоне, ки дар паҳлуяш буданд, фармуд: «Дар ин ҷо як сарбоз ҳаст, ӯро ёбед ва ба ман биёред.» Бо ин фармон дар Бандирма ба ҷустуҷӯи як сарбоз шурӯъ карданд. Аммо чун ин сарбоз ном, насаб ва нишонӣ надошт, кор асло осон набуд.
Минбаъдаро Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари чунин нақл мекунад:
«Аз хурдсолиам ба уламо ва шайхон муҳаббат доштам. Ҳар ҷое, ки олим ё дӯсти Худоро мешунидам, ӯро зиёрат мекардам. Вақте ки дар Бандирма дар қисми ҳарбии навомӯз хизмат мекардам, дар он ҷо низ мепурсидам, ки оё олими бузург ё шайхе ҳаст, ки зиёрат карда дуояшро гирам. Дар он ҷо зоти парҳезгоре бо номи Халил Эфенди буд. Як бор аз ӯ пурсидам: ‹Дар ин ҷоҳо шайх нест?› Ӯ қабри Алӣ Ризо Баззоз Эфенди Ҳазратларо нишон дода гуфт: ‹Ин зот халифа дорад, лекин ӯ ҳам дар Истанбул аст.›
Пас ман қабри он зотро зиёрат кардам. Чун мехостам халифаи ӯро низ зиёрат карда дуояшро гирам, ба фикр афтодам: ‹Чӣ тавр фурсате ёфта ба Истанбул рафта метавонам?› — ҳамон лаҳза дилам ба сӯи он зот майл кард. Акнун ҳамеша дар бораи ӯ фикр мекардам.
Рӯзе дар Бандирма дар Масҷиди Ҳайдар Човуш, ки дар соҳили баҳр аст, намози ҷумъаро ба ҷо овардам. Баъди намоз дар кунҷи масҷид зоте саллаи сафед, ҷуббаи сафед дошта, хеле бо ҳайбат ва нуронӣ дидам. Ба назарам мисли подшоҳ бо ҳайбат омад. Вақте пурсидам, ки ин зот кист, ба ман гуфтанд: ‹Ин ҳамон зот аст, ки мехостӣ бубинӣ, Алӣ Ҳайдар Эфенди Ҳазратлари.›
Хеле шод шудам ва хостам бо ӯ мулоқот кунам. Аммо наздикони ӯ эҳтиёт карда ба ман гуфтанд: ‹Замон хеле бад аст, ин зот таҳти таъқиб аст. Шаб биёӣ, мебинӣ.› Шаб рафтам, чун нороҳат буд, барвақт хоб карда буд. Танҳо рӯзи дигар насиб шуд бо ӯ мулоқот кунам, вақте ки ба ҳузураш даромадам, маро дида-надида гуфт: ‹Ин ҳамон кас аст, ки китобҳоямро ба ӯ месупорам.› Ба ин тариқ мулоқот карда шинос шудем, ба ман хабар дод, ки шайхаш маро ба таври маънавӣ ба ӯ супурдааст ва фармуд, ки аз ӯ ҷудо нашавам, ва дигар ҳаргиз ӯро тарк накардам.»
Хулосаи ҳаёти Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари дар шашсолагӣ ҳифзро аз падар ва модараш ба анҷом расонд. Бо таъсири диндории оила ва муҳити тарбияташ, сарфи назар аз хурдсолӣ, намозҳоро дар масҷид мехонд ва ба ибодатҳои нофила низ таваҷҷуҳ мекард.
Баъди анҷоми ҳифз дар моҳи Рамазон ба Қайсарӣ рафта, аз Тасбеҳчизода Аҳмад Эфенди, ки аз уламои мӯътабари он минтақа буд, сарф, наҳв ва забони форсиро хонд. Баъди як сол мондан дар Қайсарӣ ба зодгоҳаш Оф баргашта, Қуръони Каримро назди машҳуртарин олими қироати замон Меҳмед Рушдӣ Ошиқкутлу Ҳоҷа Эфенди қироат кард.
Балоғат, илми калом, тафсир, ҳадис, фиқҳ ва усули фиқҳ ва дигар улуми шаръиро аз додарарӯси худ Ҳоҷӣ Дурсун Фавзӣ Эфендии Чалекли, ки дар илмҳои ақлӣ ва нақлӣ мутахассис ва аз мударрисони Мадрасаи Сулаймония буд, ба итмом расонда, ҳанӯз дар шонздаҳсолагӣ иҷоза гирифт.
Худаш ҳангоми таҳсил толибонеро, ки ба таълим додани онҳо оғоз карда буд, тақрибан ҳафт сол таълим дода, пеш аз рафтан ба хизмати ҳарбӣ иҷоза дод (ки он вақтҳо ин кор хеле душвор буд).
Таваллуди Маҳмуд Устоусмоноғлу Эфенди Ҳазратлари
Маҳмуд Эфенди Ҳазратлари соли 1927 дар деҳаи Мишо (Тавшонли)-и қазои Оф-и вилояти Трабзон ба дунё омад. Падараш Алӣ Эфенди писари Мустафо ва модараш Фотима Ханумэфенди духтари Туфон шахсони муҳтарам ва бо парҳезгорӣ ва тақво маъруф буданд. Алӣ Эфенди дар масҷиди деҳа имомат мекард ва ҳамзамон дар киштзори худ деҳқонӣ мекард. Бо вуҷуди он ки киштзораш аз масҷид дур буд, вазифаашро ҳаргиз қатъ намекард, ҳатман ба масҷид меомад, азон мегуфт ва намозро имомат мекард.
Гоҳо деҳқонон бинобар машғулияти зироатӣ ба масҷид омада наметавонистанд ва Алӣ Эфенди, ҳарчанд медонист, ки маҷбур мешавад намозро танҳо бихонад, кори худро мемонд ва боз ҳам намози худро дар масҷид мехонд.
Алӣ Эфенди шахси ба ибодат ғарқшуда, зиёд Қуръон хонанда ва аҳли қаноат буд. Соли 1954 бо пуле, ки бо душворӣ андӯхта буд, ба ҳаҷ рафт ва дар Макка нороҳат шуда вафот кард ва дар Ҷаннатулмуалло, дар наздикии падараш Мустафо Эфенди, ки пештар дар он ҷо вафот карда буд, дафн шуд.
Модараш Фотима Хонум ба ҳуқуқи бандагон хеле диққат мекард. Ҳангоми ба чарогоҳ бурдани говҳояш даҳони онҳоро мебаст, то аз боғи касе нахӯранд. Агар тасодуфан говаш аз боғи каси дигар мечарид, фавран аз соҳибаш ҳалолӣ металабид ва тамоми шире, ки аз он гов дӯхта буд, ба соҳиби боғ медод.